Zoek strandingen

Aantal strandingen in 2017

    Orka

    Orka (Orcinus orca). Illustratie: Rob van Assen - ©  ArtBoutique

    Classificatie
    Klasse: Mammalia (zoogdieren)
    Orde: Cetacea (Walvissen)
    Onderorde: Odontoceti (tandwalvissen)
    Familie: Delphinidae (dolfijnen)
    Geslacht: Orcinus
    Soort: Orcinus orca (orka)

    Namen
    Nederlands: orka, zwaardwalvis
    Engels: orca, killer whale
    Frans: orque
    Spaans: orca
    Duits: Orka

    Groepje orka's. Foto: FIRMM www.firmm.org

    Beschrijving
    Grootste soort uit de familie van de dolfijnen. Heeft een gezet lichaam, met een stompe snuit. De orka heeft één spuitgat, en grote peddelvormige buikvinnen. De 2 m. lange rugvin van de volwassen mannetjes is kenmerkend. Zowel de bovenste als onderste kaken hebben 20 - 26 tanden; ze zijn groot en door hun kegelvorm scherp.

    Kleur
    Zwart met een witte onderzijde, waarvandaan een brede witte streep zich uitstrekt naar de zijden. Eveneens een wit vlak rond de ogen en een grijze, halvemaanvormige vlek achter de rugvin.

    Lengte
    Mannetjes: 7 - 8 m (max.  9,80 m); vrouwtjes ca. 5,50 - 7 m (max. 8,5m); pasgeborenen: 2,10 - 2,50 meter.

    Gewicht
    Mannetjes: 10.000 kg; vrouwtjes: 7.500 kg; pasgeborenen: 180 kg.

    Verspreiding
    Orka's behoren tot de zeezoogdieren met de grootste verspreiding. In veel gebieden zijn ze niet bijzonder veelvoorkomend, maar ze leven in alle oceanen, echter met een voorkeur voor koude wateren (zoals de Arctische en Antarctische wateren).

     

    © 2003 Kustvereniging EUCC, Leiden

    Migratie
    Orka's kunnen over grote afstanden migreren, op zoek naar voedsel zoals duidelijk gemaakt werd door orka Keiko (de vrijgelaten hoofdrolspeler uit de film Free Willy), die in het najaar van 2002 van IJsland naar de Noorse kust trok.

    Habitat
    Orka's worden vaak aangetroffen bij ijsschotsen. Ze kunnen zich aan bijna alle omstandigheden aanpassen en lijken zich net zo goed thuis te voelen in zowel open zee als in kustwateren, maar ze hebben een voorkeur voor diepe wateren. Soms zwemmen ze riviermondingen in, maar ook dan blijven ze nooit ver van de zee.

    Voedsel
    Orka's eten vis, inktvis, zeevogels, schildpadden, zeeleeuwen, zeehonden en andere zeezoogdieren. Mensen worden niet aangevallen.
    Werkzaam als een team, zoals een troep wolven, kunnen orka's alle soorten en maten prooidieren aan. Jagen gebeurt meestal tijdens duiktochten naar diepten die zich beperken tot minder dan 100 m.
    Een volwassen orka eet dagelijks ongeveer 5% van zijn lichaamsgewicht, wat overeenkomt met 400 kg voedsel.

     

    Gedrag en voortplanting
     

    Foerageren
    Orka's jagen vaak in groepen. Daarbij drijven ze een school vissen bij elkaar en dwingen ze richting oppervlakte. Soms patrouilleren orka's voor de kust om zeehonden en pinguïns te vangen. Ze hebben een techniek waarbij ze zichzelf op de kust werpen om hun prooi te grijpen, maar deze techniek is niet altijd succesvol en zeker niet zonder risico's. Komt de orka te ver op het strand, dan kan het moeilijk worden weer terug te komen in het water.

    Geluiden:
    orca.wav (157 Kilobytes)

    Sociaal gedrag
    Orka's leven in groepen of scholen, waarbinnen onderling weinig agressie is.
    Onderzoeken hebben aangetoond dat er verschillen zijn in geluiden tussen verschillende groepen orka's.

    Onderzoek in Noord-Amerika duidt aan dat er drie typen orka's bestaan: plaatsvaste, reizende en aflandige orka's. Dit hoeft echter niet zo te zijn in alle delen van de wereld. Plaatsvaste orka's hebben de neiging om grote familiegroepen of scholen te vormen (meestal 5 - 25 dieren). Ze hebben relatief kleine leefgebieden (vooral in de zomer) en voeden zich meestal met zalm en andere vissen
    Reizende orka's vormen vaak kleinere familiegroepen of scholen (meestal 1-7 dieren). In tegenstelling tot plaatsvaste orka's, verspreiden zij zich over een heel groot gebied om zich te voeden met zeehonden, zeeleeuwen, dolfijnen en andere zoogdieren, alsook zeevogels en andere soorten dieren.
    Het bestaan van 'aflandige orka's' werd pas ontdekt in het begin van de jaren 1990. Dit type orka lijkt te reizen in grote groepen van wel 25 of meer dieren, meestal in open zee, veel verder weg van de kust dan plaatsvaste of reizende orka's.

    Mobiliteit
    Orka's zijn zeer acrobatisch, ze springen in de lucht en slaan vaak met de staartvinnen. Het zijn snelle zwemmers en kunnen snelheden tot 30 knopen bereiken.

    Bijzonderheden
    Duikt tot 20 minuten.

    Volwassenheid
    Mannetjes: 12-16 jaar; vrouwtjes: 6-10 jaar.

    Voortplanting
    Draagtijd: 12-16 maanden, meestal een jong per worp.

    Zoogtijd
    15 maanden.

    Levensverwachting
    Mannetjes: gemiddeld ca. 35 jaar (max. 50 - 60 jaar), vrouwtjes: gemiddeld ca. 50 jaar (max. 80 - 90 jaar).

    Predatie en competitie
    Orka's hebben geen last van predatie door of competitie van andere zeebewoners.

    Bedreigingen
    De belangrijkste bedreiging is de mens: varend verkeer, jacht/walvisvaart, verlies van habitat, door bijvoorbeeld geluidsoverlast, gebrek aan prooidieren, gevangenschapindustrie en watervervuiling.

    Bescherming
    EU Habitatrichtlijn, bijlage IV
    IUCN Red List 2002: weinig risico, maar heeft wel bescherming nodig
    Bern Conventie Appendix II
    Bonn (ook bekend als CMS) Conventie Appendix II
    CITES: Appendix II

    Aantallen
    Plaatselijk algemeen; totaal aantal individuen onbekend.

    Samenstelling: Niko den Hollander, vereniging Kust & Zee