Zoek strandingen

Aantal strandingen in 2017

    Gewone dolfijn

    Gewone dolfijn (Delphinus delphis). Illustratie: Rob van Assen - © ArtBoutique

     

    Classificatie
    Klasse: Mammalia (zoogdieren)
    Orde: Cetacea (Walvissen)
    Onderorde: Odontoceti (tandwalvissen)
    Familie: Delphinidae (dolfijnen)
    Geslacht: Delphinus
    Soort: Delphinus delphis (gewone dolfijn)

    Volgens recente opvattingen kunnen er twee variëteiten worden onderscheiden: de kortsnuit gewone dolfijn (Delphinus delphis) en de langsnuit gewone dolfijn (Delphinus capensis).

    Namen 
    Nederlands: gewone dolfijn of echte dolfijn
    Engels: common dolphin
    Frans: dauphin commun; dauphin des anciens
    Spaans: delfín común
    Duits: Delphin

     

    © 2002 Kustvereniging EUCC, Leiden

     

    Beschrijving
    Smal en gestroomlijnd lichaam, rugvin gebogen tot bijna driehoekig, kleine puntige buikvinnen en kleine staartvinnen, laag voorhoofd. De lange, smalle bek is scherp gescheiden van het lagere gedeelte van het voorhoofd door een diepe groef; 40 - 60 paar kleine, scherpe, teruggebogen tanden in elke kaak; één enkel spuitgat.

    Kleur
    Rug en rugvin zijn zwart of donkerbruin, evenals de buik- en staartvinnen. Onderzijde is wit of crèmekleurig; donkere streep van onderkaak naar buikvin; zwarte ring om de ogen, met een lijn die doorloopt naar de bek. Het meest kenmerkende is het zogenaamde zandloperpatroon langs de zij, dat de scheiding vormt tussen de donkere boven- en de lichte onderkleur. Dit patroon is bruingeel of geel aan de voorzijde en grijs richting staart (inclusief staartstuk). De V-vormige inkepingen van het zandloperpatroon bevinden zich direct onder de rugvin. De onderlinge variatie is groot, terwijl de verschillen tussen mannetjes en vrouwtjes juist klein zijn.

    Lengte 
    Delphinus delphis: mannetjes tot 2,20 m; vrouwtjes tot 2 m; pasgeborenen: 0,70 -0,90 m. Delphinus capensis: mannetjes tot 2,6 m; vrouwtjes tot 2,3 m; pasgeborenen: 0,70 - 0,90 m. Het duidelijkste verschil tussen Delphinus delphis en Delphinus capensis is de lengte van de snuit.

    Gewicht
    Volwassen dieren: 100 - 136 kg; pasgeborenen: 11 - 16 kg.

    Verspreiding
    Gewone dolfijnen komen veel voor in gematigde, subtropische en tropische wateren van de Atlantische en de Grote Oceaan. Ze komen ook veel voor in de Middellandse Zee, Zwarte Zee, Golf van Mexico en Rode Zee. Delphinus delphis komt overwegend voor op open zee, terwijl Delphinus capensis een voorkeur voor kustwateren heeft.

    De gewone dolfijn wordt maar zelden in Nederland en Vlaanderen gezien, maar eind september 2002 is een springlevend exemplaar in de Westerschelde terechtgekomen. Delphinus tropicalis komt voor in de Indische Oceaan.

    Migratie
    In sommige gebieden zijn gewone dolfijnen het gehele jaar aanwezig, maar andere populaties kennen seizoensmatige migratie die waarschijnlijk samenhangt met de seizoensveranderingen in de vissenpopulaties waarop zij foerageren.

    Habitat
    Gewone dolfijnen hebben een voorkeur voor diepe wateren met een diepte van 180 - 200 m, met een oppervlaktetemperatuur boven de 10º C.

    Voedsel
    Kleine, in scholen levende vissen, inktvissen en pijlinktvissen. Een gewone dolfijn eet 8 - 11 kg vis per dag.

     

    Gedrag en voortplanting

    Foerageren 
    Gewone dolfijnen eten in groepen, overdag en 's nachts. Ze jagen een school vissen op en nemen om beurten een duik door de school, waarbij ze zoveel mogelijk vissen vangen. Soms duiken ze van onderen door de school, waarna ze de vissen in de lucht vangen. De vissen worden in hun geheel doorgeslikt.

    Sociaal gedrag
    Gewone dolfijnen leven meestal in groepen van 10 - 500 dieren, maar samenscholingen van 10.000 individuen zijn ook waargenomen. Soms bevat de groep dolfijnen ook tuimelaars en witflankdolfijnen. In najaar en winter verlaten de mannetjes de grote groepen vrouwtjes. Verdere scheiding van de seksen vindt plaats in groepen zwangere en zogende vrouwtjes. Moeders in die groepen zorgen samen voor de jongen. Gewone dolfijnen zijn vriendelijk voor mensen, maar schuw in gevangenschap.

    Geluiden
    De soort maakt veel geluiden: schreeuwen, fluiten, klop- en klikgeluiden die zelfs boven water gehoord kunnen worden. Geluid wordt ook gebruikt om te navigeren (oriëntatie) en voor onderlinge communicatie. gewonedolfijn.wav (31 Kilobytes)

    Mobiliteit
    Zwemt snel (gewoonlijk 8 - 11 km/uur, tot 47 km/uur, wellicht zelfs 65 km/uur); kan in 48 uur maar liefst 240 - 320 km afleggen. Meezwemmen met boeg- en kielgolven, in de lucht springen, koprollen maken in de lucht, klappen met de buikvinnen en slaan met de staartvinnen wordt vaak waargenomen. Gewone dolfijnen duiken meestal 10 seconden tot 2 minuten, maar duiktijden van 8 minuten zijn ook waargenomen. Maximale duikdiepte 280 m. Bij het ademhalen springen ze vaak gezamenlijk uit het water.

    Bijzonderheden
    Gewone dolfijnen slapen met één oog gesloten, waarbij elke 5 tot 10 minuten van oog gewisseld wordt. Het zijn intelligente dieren, met interesses, angsten, gemoedstoestanden en emoties.

    Volwassenheid
    Mannetjes: 5 - 12 jaar; vrouwtjes 6 - 7 jaar; volgens andere bronnen: 12 - 15 jaar.

    Voortplantingscapaciteit
    Het vrouwtje werpt normaal één enkel jong, maar twee- en drielingen zijn ook waargenomen.

    Voortplantingsperiode
    Ze paren in voor- en najaar; draagtijd 10-12 maanden.

    Zoogtijd
    14 - 19 maanden. Na zes maanden eten jongen vast voedsel.

    Levensverwachting
    20 jaar, wellicht zelfs 35 - 40 jaar.

    Predatie en competitie
    Haaien en orka's zijn vrijwel de enige vijanden van gewone dolfijnen.

    Bedreigingen
    Alle belangrijke bedreigingen hangen samen met de mens: jacht (rond de Azoren alsook rond Japan en Zuid-Amerika). In veel gebieden komen dolfijnen om als onbedoelde bijvangst bij de (tonijn)visserij en in lange drijfnetten ("muren des doods"). Andere bedreigingen zijn: verlies aan habitat, verstoring door mensen, chemische verontreiniging, geluidsoverlast en gebrek aan prooidieren.
    Strandingen komen niet veel voor bij deze soort.

    Bescherming
    EU Habitatrichtlijn: bijlage IV
    Basisverordening 338-97, Europese Unie, Bijlage A
    Bern Conventie Appendix II
    Bonn (ook bekend als CMS) Conventie Appendix II
    CITES: Appendix II

    Aantallen
    Onbekend, waarschijnlijk enkele miljoenen individuen.

    Samenstelling: Niko den Hollander, vereniging Kust & Zee