Zoek strandingen

Aantal strandingen in 2017

    Butskop

    Butskop (Hyperoodon ampullatus). Illustratie: Rob van Assen - © ArtBoutique

    Classificatie
    Klasse: Mammalia (zoogdieren)
    Orde: Cetacea (walvissen)
    Onderorde: Odontoceti (tandwalvissen)
    Familie: Ziphiidae (spitssnuitdolfijnen)
    Subfamilie: Hyperoodontidae
    Geslacht: Hyperoodon
    Soort: Hyperoodon ampullatus

    Namen
    Nederlands: (Noordelijke) butskop
    Engels: (Northern) bottlenose whale
    Frans: hyperoodon boreal
    Spaans: Calderón boreal
    Duits: der Nördlicher Entenwal (Faßkopf)

    Beschrijving
    De butskop is één van de grootste soorten spitssnuitdolfijnen. Het dier heeft een enorm bol voorhoofd en een smalle snuit, waardoor de kop enigszins lijkt op een dikbuikige fles: vandaar de Engelse naam "bottlenose whale". De staart heeft geen inkeping in het midden.
    Net als alle andere spitssnuitdolfijnen heeft de butskop een sterk gereduceerd gebit. In de regel heeft de butskop slechts één tand in elke onderkaakshelft. Deze tanden staan helemaal vooraan in de kaak. Bij de mannetjes breken ze door, bij de vrouwtjes blijven ze verborgen in het tandvlees. Zowel vrouwtjes als mannetjes hebben vaak littekens van tandkrassen die door mannetjes zijn toegebracht.

    Kleur
    Volwassen dieren zijn grijs tot bruin van kleur, jonge dieren zijn bijna zwart.
    Oudere mannetjes zijn te herkennen aan het witte voorhoofd.

    Lengte
    Volwassen mannetjes: bijna 10 meter. Volwassen vrouwtjes: maximaal 8,5 meter.
    Pasgeborenen: 3 tot 3,5 meter.

    Gewicht
    Volwassenen: 5500 tot 7000 kg.

    Verspreiding
    De butskop leeft in het noorden van de Atlantische Oceaan. In de gematigde en koude wateren van het zuidelijk halfrond, rondom Antarctica, komt de Zuidelijke butskop (Hyperoodon planifrons) voor, die zeer veel op onze butskop lijkt. Mogelijk bestaat er nog een derde soort, die in de tropische wateren van de Stille Zuidzee leeft.

    Migratie
    In de nazomer trekken de butskoppen naar het zuiden, bij voorkeur door diepe wateren. De route voert dicht langs de westkust van Shetland, Schotland en de buitenste Hebriden. Het overwinteringsgebied van deze populatie ligt ten zuidwesten van Ierland. De noordelijke trek in het voorjaar verloopt waarschijnlijk verder uit de kust. 
    Een groep butskoppen bij Nova Scotia (Canada) lijkt helemaal niet weg te trekken. De dieren zijn het hele jaar aanwezig bij The Gully, een ongeveer 2000 meter diepe trog in de oceaan.

    Voedsel
    Het stapelvoedsel bestaat uit inktvis. Daarnaast wordt vis gegeten. Bij de jacht gebruiken ze echolocatie. Op zoek naar eten duiken ze naar dieptes van 1.000 meter of dieper.

    Sociaal gedrag
    De structuur van butskopgroepen is nog onduidelijk. De meeste waarnemingen betreffen één of twee dieren, maar er zijn tot 35 butskoppen bij elkaar gezien. Het lijkt erop, dat de volwassen vrouwtjes stabiele familiegroepen vormen en dat de mannetjes tussen deze groepen heen en weer trekken. Mogelijk varieert het aantal dieren per groep ook met het seizoen, en voegen kleine gropejes butskoppen zich samen op plaatsen waar veel voedsel zit.

    Bijzonderheden
    Butskoppen zijn nieuwsgierig en gaan op schepen af. Ook de hechte band tussen de leden van een groep is bijzonder. Als één dier door een walvisjagers aangeschoten was, bleven de andere erbij en zo werd uiteindelijk de hele groep gedood.

    Voortplanting
    Vrouwtjes zijn geslachtsrijp bij een gemiddelde lengte van 6,9 meter (na 8 à 12 jaar). Mannetjes zijn geslachtsrijp bij een gemiddelde lengte van 7,5  meter (ongeveer na 11 jaar).
    Bij Spitsbergen, Jan Mayen, IJsland en Noorwegen komen in het voorjaar of in de zomer de kalveren ter wereld. Ze drinken waarschijnlijk minstens een jaar lang bij hun moeder. De draagtijd is ongeveer 12 maanden.

    Samenstelling: Niko den Hollander, vereniging Kust & Zee